ودتا ضد سلسله – ایسنا


شورای دیویزیون قزاق قزوین از غرب و جنوب تهران از دروازه شاهعبداالعظیم و دروازه قزوین وارد تهران شد بیآنکه احدی در برابرش مقاومت کند یا خون از دماغ کسی بیاید. او و قزاقهایش تهران را که ۱۱ سال و شش ماه و ۹ روز قبل به دست قوای مشروطه فتح کرده بود یک بار دیگر در سوم اسفند ۱۲۹۹ فتح کرد با این تفاوت که قوای مشروطهچی، محمدعلی شاه ششمین شاه قاجار را سرنگون کردند و او و حامیانش کردند. احمد شاه، آخرین شاه قاجار را سرنگون کردند و کل دودمان این سلسله را بر باد دادند.

به گزارش ایسنا، امروز سوم اسفند، صد و یکمین سالگرد کودتای سیاسی نظامیِ رضا خان و سیدضیاءالدین ش.

او یک سال در سالگرد کودتای سیاسی – نظامی سوم حوت ۱۲۹۹ در اعلامیه های خود را عامل کودتا معرفی کرد و با جسارت نوشت “آیا با حضور من، مسبب واقعی کودتا را تجسس مضحک نیست؟ … با کمال افتخار و شرف به شما می‌گویم که مسبب واقعی کودتا منم … و از خود ابداً پشیمان نیستم. . وزیر جنگ دویم برج حوت ۱۳۰۰.

سردارسپه در هشتم اسفند ۱۲۹۹ در کابینه دوم سیدضیاءالدین طباطبایی به سمت وزیر جنگ منصوب شد.

ودتا ضد سلسله

واقعه

به دنبال اشغال شمال به دست قوای روس، اشغال جنوب به دست قوای بریتانیایی کبیر و اشغال شمالغرب ایران به دست قوای عثمانی در جنگ جهان اول، مجلس شورای ملی از سال ۱۲۹۳ تا سال ۱۲۹۹ تعطیل شد و در این مدت ایران ۱۰ صدراعظم و کابینه به خود دید.

فتحالله خان اکبر ملقب به سردار منصور، سپهدار اعظم و سپهدار رشتی در مهر ماه ۱۲۹۹ با پشتیبانی دولت انگلیس صدراعظم شد و برگزار شد دوره چهارم مجلس شورای ملی را داد تا این مجلس زمینه تصویب قرارداد ۱۹۱۹ و تحت کنترل گرفتن خزانه و ارتش ایران را به. وجود آورد. با وجودی که جنگ جهانی اول دو سال قبلتر به پایان رسیده بود و دول انگلیس و روسیه طبق توافق باید خاک کشورمان را ترک میکردند اما هیچ کدام از آنها به قول خود وفادار نمانند.

در این اثنا میرزا کوچک خان در رشت و شیخ محمد خیابانی در تبریز در تابستان و پاییز ۱۲۹۹ علیه ظلم و جور دستگاه حاکمه قیام کردند اما هر دو قیام به دست رضا خان میرپنج با شکست روبرو شد.

در چنین وضعیتی دولت فتحالله خان اکبر گرفت اما به دلیل ضعف قدرت شکل می تواند کاری از پیش برد و دولت انگلیس طرح کودتا را به پشتوانه دو بازوی سیاسی و خود یعنی سیدضیاءالدین طباطبایی و رضا خان میرپنج، برنامه ریزی و علیه دولت سپهدار اعظم به اجرا درآورد. اشت.

ودتا ضد سلسله

ودتا در حد فاصل شب اول و روز دوم اسفند ۱۲۹۹ آغاز شد. عوامل اصلی کودتا متشکل از سیدضیاءالدین طباطبایی، رضا خان فرمانده کل قزاق، مسعود کیهان و کاظم خان سیاح از افسران ژاندارمری و کلنل احمد امیراحمدی فرمانده گردان سواره قزاق بودند. کودتا سوم اسفند با سرنگون شدن کابینه سپهدار اعظم و منصوب شدن سیدضیاءالدین طباطبایی شه عنوان صدرا در فرمان احمد شاه، رضا خان به عنوان فرمانده کل قوا و سردارسپه قزاق، مسعود کیهان به عنوان وزیر جنگ و کاظم خان به عنوان فرمانده نظامی تهران منصوب شدند.

میرپنج رضاخان ساعت یک بامداد سه شنبه سوم اسفند ۱۲۹۹ به فرماندهی ۲۵۰۰ قزاق همدانی از جنوب شهر و از مدرسه های شاهعبدالعظیم و قزوین وارد تهران شد و بیدرنگ و بدون مقاوت و درگیری، دوایر و مراکز مهم دولتی مانند تلگرافخانه، تلفنخانه، شهربانی و وزارتخانه ها را. اشغال کرد. ژاندارمری بدون توقف و نیروی پلیس پس از ایستادگی ناچیزی ، تسلیم شدند.

در پی این فتح علاوه بر سقوط کابینه فتحالله خان اکبر و زندانی و توقیف مال و املاکش، بیش از ۲۰۰ نفر از ثروتمندان و متنفذین قجری و حدود ۸۰ نفر از رجال سیاسی از طبقات مختلف کشور اعم از سعدالدوله، عینالدوله، عبدالحسین فرمانفرما و آیت الله سیدحسن. مدرس بازداشت و راهی زندان شدند.

ودتا ضد سلسله

فردای کودتا به درخواست رضا خان میرپنج و امضای احمد شاه قاجار، اولین اعلامیه سردارسپه در ۹ بند و.

رضا خان در این اعلامیه نوشت: «حکم می‌کنم:

ماده اول ـ تمام اهالی شهر طهران باید ساکت و مطیع احکام باشند.

ماده دوم ـ حکومت نظامی در شهر سخت و از ساعت هشت بعد از ظهر غیر از افراد نظامی و پلیس پلیس انش

ماده سوم ـ کسانی که از طرف قوای نظامی پلیس مظنون به مخل آسایش و انتظامات واقع می شوند فوراً جلب ش.

ماده چهارم ـ تمام روزنامجات ــ کتابخانه مطبوعه تا موقعیت تشکیل دولت بکلی موقوف و بر حسب حکم و اجازه ش ش.

ماده پنجم ـ اجتماعات در منازل و نقاط مختلف بکلی موقوف در معابر هم اگر بیش از سه نفر گرد هم باشند.

ماده ششم ـ تمام مغازه‌های شراب و عرق فروشی تئاتر و سینما تلگراف‌ها و کلوپ‌های قمار باید بسته شود شاد.

ماده هفتم ـ تا زمان تشکیل دولت تمام ادارات و دوائر دولتی غیر از اداره ارزاق تعطیل خواهد بود ـ هپ.

ماده هشتم ـ کسانی که در اطاعت از مواد فوق خودداری به محکمه دستگیری و به سخت‌ترین مجازند.

ماده نهم ـ کلنل کاظم‌خان به سمت کمان‌دانی‌ شهر انتخاب و معین می‌شود و مأمور اجرای مواد فوق خواهد شد.

ودتا ضد سلسله

اطرات سیدضیاء

کتاب سیدضیاء، مرد اول یا مرداد دوم کودتا، شرحی مربوط به گفته و ناگفته های تاریخ معاصر قلم ایران به صدرالدین الهی که بر مجموعه مصاحبه های وی با سیدضیاءالدین طباطبایی رئیس الوزرای کوتا و سایر شخصیت های سیاسی تأثیرگذار در دوران قاجار و پهلوی تالیف می شود.

بخش مهم کتابی که به مصاحبه الهی با سیدضیاء اختصاص دارد حدود دو دهه بعد از کودتای اسفند ی اس این کتاب بعدا به آمریکا منتقل شد و توسط انتشارات شرکت کتاب در لس‌آنجلس به چاپ رسید.

سیدضیاء فرزند یک مجتهد خوشنام تبریزی است. مظفرالدین میرزا ولیعهد ناصرالدین شاه به دیدن مجتهد می‌رود و پسر متعجب است که چرا پدر به دیدن ولی.

سید علی طباطبایی یزدی در پاسخ به این سوال پسر، گفت: «فرزندم، او به دیدن من می‌آید تا مگر از صحت داشته باشد». من چرا به دیدن او بروم که در بازگشت دامن قبایم آلوده به رنگ ستم باشد؟ »

مرد اول کودتا از همان خانه پدری در آبِ انقلاب مشروطه غوطه می‌خورد که کارهایش پس از کودتا با تمام روزنامه‌ها را در صبح روز کودتا توقیف می‌کند. اما در مصاحبه با مولف کتاب به نون والقلم سوگند می‌خورد که هیچ وقت برای قدرت از طریق روزنامه، پول. «من همیشه این حربه کهنه قدیمی را دوست دارم، من عاشق روزنامه هستم.»

الهی: آقا به نظرتان نمی‌آید که در اصل حکومت، شبیه فاشیست‌ها عمل کرده‌اید، نه شبیه ست.

سیدضیاء: فاشیسم زاییده تحقیر ملی ایتالیایی‌ها بود. روزی که من کودتا کردم، ایران در تحقیرآمیزترین لحظات تاریخی خود به سر می‌برد. رجل ما برای خوابیدنِ بغل زنهایشان از خارجی اجازه می‌گرفتند. اگر قیام علیه تحقیر خارجی فاشیزم است، بله من فاشیست بودم. »

الهی: آقا راسته که میگن شما انگلیسی هستید؟

سیدضیاء: بله این طور می‌گویند. تاریخ ۳۰۰ ساله نشان داده و ثابت کرده است که انسان در دوستی با ضرر می‌کند. اما دشمنی با انگلستان باعث محو آدمی می شود. من به عنوان یک آدم عاقل در تمام مدت زندگیم، ضرر این دوستی را کشیده ام، اما حاضر نشده ام محو شو.

سیدضیاء به دنبال دو هدف بود که برای رسیدن به آنها فقط یک راه داشت. «من در سرم بود که یک حکومت ملی مقتدر متکی به قدرت نظامی ملی به وجود بیاورم و خودم بشوم رئیس‌الو.

الهی: مثل موسولینی؟

سیدضیاء: «ها، بارک‌الله احسنت».

الهی: با رضا چطور آشنا شدید؟

سیدضیاء: برای اولین بار کلنل کاظم‌خان سیاح، رضا را به من معرفی کرد. گلنل گفت یک افسر قزاق پیدا کرده که به درد ما بخورد. هم قد بلند است، هم بد اخم، هم پر هیبت، هم افسرهایش دوستش دارند، فقط باید رویش فکر کرد.

الهی: سیدضیاء چاره‌ای جز همین افسر که به او هشدار داده بودند سوادی هم ندارد.

سیدضیاء: «افسرهای باسواد آن روز ما از او ترسوتر بودند و افسرهای شجاع ما از او بی‌سوادتر بودند. رضاخان معدل افسر معمولی و مقبول آن روز بود. »

الهی: سید بازگشتی دارد به دورهٔ قاجار و وضعیت اسفبار آن روزگار.

سیدضیاء “احمد شاه آخرین شاخه محکوم به شکستن خانواده بود که یک خواجه بیسر و پا (آقامحمدخان قاجار) ۱۵۰ سال پیش آن را به عنوان سلسله سلطنتی مستقر کرده بود و در این ۱۵۰ سال جز نکبت و افلاس و بدبختی چیزی نصیب ایران نشد و ماند. این خانواده روزی که ما کودتا داریم، مقداری شاهزاده جقه چوبی بود و مقداری هم شاهزاده خانم

ایان قاجار

ورود قزاقهای تحت امر رضاخان به تهران، پایانی بود بر ۱۴۳ سال سلطه قاجار. قزاقها با ورود به تهران دروازه های شهر را بستند و سفارتخانه ها را به محاصره درآورند اجازه ندادند و تا جایی که مانع از پناهنده شدن چهره های سیاسی و قجری به سفارتخانه ها شدند.

تمام وزرای کابینه سپهدار رشتی به غیر از خود او شدند. همزمان احمدشاه و محمدحسن میرزا، ولیعهد به کاخ فرح‌آباد فرار کردند و سپهدار رشتی، رئیس الوزراد ب.

در عصر روز کودتا، نورمن سفیر انگلستان در تهران با احمدشاه آخرین پادشاه قاجار ملاقات کرد و به شاه تنها راه باقی مانده دیدار با سرکردگان کودتا و قبول خواسته های آنها است. نورمن بر این سخن خود تاکید کرد. او همچنین در تلگرافی به لرد کرزن، وزیر خارجه بریتانیا نوشت: “بسیاری از کسانی که توسط قزاقها دستگیر شده اند، حرکت توطئهگر و انگلیسی هستند و این باعث می شود ماست مخالف باشد.”

به دنبالات سفیر انگلستان ، احمدشاه در غروب سوم اسفند ۱۲۹ سرگرم نوشتن احکام رضاخان په

او احکام را صبح روز بعد منتشر کرد. رضاخان به فرماندهی کل قوا منصوب و لقب «سردار سپه» گرفت و سیدضیاءالدین طباطبایی به عنوان رئیس اکو.

در حکم احمدشاه درباره سیدضیاء که خطاب به استانداران و فرمانداران سراسر کشور زده شد آمد “حکام ایالات متحده و ولایات در نتیجه غفلتکاری و لاقیدی زمامداران دوره های گذشته که بیتکیلفی عمومی و تزلزل امنیت و آسایش را در مملکت ارائه کرده اند، ما و همه مردمی را از شما می گیرند.” هیئت فقدان دولت ثابتی متأثر ساخته بود، مصمم شدیم با تعیین دقیق و خدمتگزاری که موجبات سعادت مملکت را فراهم می کند، به بحران های متوالی خاتمه می پردازد بنابراین به اقتضای استعداد و لیاقتی که در جناب میرزا سیدضیاءالدین می بیند عموم خاطر خود را متوجه معزیالیه دیده اند. ، ایشان را به مقام ریاست وزراء انتخاب و اختیارات تامه را برای انجام وظایف ریاست وزرایی به

منابع:

ملک‌زاده، مهدی، تاریخ انقلاب مشروطیت، تهران، انتشارات علمی، ۱۳۷۳ ش، ج ۱، ص ۵۶۴.

عاقلی ، باقر ، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران ، تهران ، نشر گفتار و علم ، ۱۳۸۰ ش ، ج ۲ ، ص۹۵۹ـ۹۶۱.

مرکز بررسی اسناد تاریخی ، رجال عصر پهلوی ، سید ضیاء الدین طباطبایی به روایت اسناد ساواک ، تهران ت

تبریزی شیرازی، محمدرضا، زندگانی سیاسی اجتماعی سید ضیاء الدین طباطبایی، تهران، مؤسسه مطالعات

انتهای پیام

سریعترین رژیم لاغری