امضای قرارداد سری در ییلاق پس‌قلعه


ییلاق پسقلعه تابستان ۱۲۹۸ میزبان سلسله نشست های سری هیأت های پادشاهی ایران و انگلستان برای توافق درباره نحوه انتخاب زیرساخت های سیاسی، نظامی، مالی و اقتصادی کشورمان بود. هیأتهای سیاسی هر دو کشور چند ماه روی جزییات قراردادی کار کردند که برای دولت انگلستان ۱۳۱ هزار لیره استرلینگ آب اما طولی نکشید که میلیونها لیره عاید پادشاهی انگلستان شد.

به گزارش ایسنا، امروز ۱۳ اسفند ماه و دومین سالگرد فسخ قرارداد ۱۹۱۹ در سال ۱۲۹۸ است.

۱۷ مرداد، در گرماگرم تابستان سال ۱۲۹۸ یک سال بعد از جنگ جهانی اول و دو سال و نیم بعد از انقلاب بلشویکها علیه تزارهای روس، دولت استعمارگر انگلیس از خروج قشون روسیه از منطقه نفوذ شمال کشورمان که طبق قرارداد ۱۹۰۷ موسوم به قرارداد سنپترزبورگ تصاحب کرده است. بود، نهایت بهره را برد و در روستای ییلاقی پسقلعه در ارتفاعات کوهستانی قصران رودبار منطقه در شمالترین محله دربند تهران دو پیمان در دو بخش به صورت مجزا با دولتمردان وقت ایران امضا کرد.

پیمان اول به نام «قرارداد نظامی و سیاسی میان ایران و بریتانیا» بود که از یک مقدمه و شش ماده دوم تشکیل شد و بر امور مالی پیمان ایران مقدم شد بدون هر گونه کوچکترینهای در چهار ماده تنظیم شد.

قرارداد قرارداد ۱۹۱۹ امور مالی و قشون ایران تحت نظر معلمان و فرماندهان انگلیسی شکل میگرفتند و قوای نظامی کشور شامل قشون، ژاندارمها و قزاقها صاحب لباس واحد میشدند. دولت انگلیس هم برای پیشبرد اهداف سیاسی و نظامی در منطقه جنوب شرق آسیا ایران را دو میلیون لیره

ریشه حماقت

وقتی ناصرالدین شاه قاجار در گیر و دار قتل میرزا محمدتقی خان امیرکبیر، شوهر خواهر و صدراعظم مقتولش بود و رتق و فتق امور در دست مهدعلیا مادرش بود و کفگیر خزانه مملکت به ته دیگ خورد، میرزا حسین قزوینی ملقب به دو عنوان مشیرالدوله و اسپهسالار، صدراعظم وقت، در سال ۱۲۵۰ برای سر و سامان دادن به امور مالی و اجرایی کشور کشور انگلستان رفت و با امضای پیمان نامه امتیازنامه روییتر را به اسرائیل بر یوسافات بارون معروف به جولیوس دو روییتر یهودی انگلیسی آلمانی تبار ارائه کرد.

او در دریافت وام ۶ لیرهای با سود پنج درصدی از دولت وقت انگلیس و میلیون خان، رشوه ۲۰۰ هزار لیره را دریافت می کند که سهم خود ۵۰ هزار لیره و سهم دو همدست اصلیاش یعنی میرزا ملکم خان ملقب به ناظمالدوله بنیانگذار لژ فراماسونی در ایران و میرزا محسن تبریزی است. ملقب به معینالملک هر کدام از ۲۰ هزار لیره انگلیس بود، مجوز بهره برداری انحصاری ساخت راه شوسه و خط آهن، احداث سد از دریای طبرستان تا خلیجفارس، بهره برداری از معادن به معادن طلا و نقره کشور، احداث شبکه ها و کانال ها و قنوات آب برای کشتیرانی و کشاورزی، تاسیس بانک، ایجاد هر نوع شرکت صنعتی در ایران، حق انحصار سود عامالمنفعه، خرید و فروش توتون و تنباکو، استفاده و بهره برداری از مراتع و جنگل های کشور را به مدت ۷۰ سال به او ارائه کرد. او همچنین بهره برداری از گمرکات کشور را به مدت ۲۵ سال به روییتر داد.

امضای قرارداد سری در ییلاق پس‌قلعه

احمد شاه قاجار ، آخرین شاه قاجار

ادامه حماقت

نواده او احمدشاه نیز امتیازنامه پدر جدش به انگلیسی ها را چندین سال کامل کرد و با امضای قرارداد ۱۹۱۹ اختیار کامل امور مالی و قشون یا همان خزانه کل کشور و ارتش را به این کشور داد.

وثوقالدوله امضای قرارداد ۱۹۱۹ با سر پرسی زکریا کاکس، وزیر مختار انگلستان در سال ۱۹۱۹ در ایران را در حفظ تمامیت ارضی ایران و قرار دادن ایران در شماره حمایت از انگلستان میدانست و معتقد بود “با انعقاد این قرارداد از خودمختاری خوزستان توسط انگلیس جلوگیری کرد. شد »

دولت ایران که در این سال ضعیفترین دوران سیاسی، مالی، نظامی، امنیتی و مدیریتی پس از جنگ جهانی اول را پشت سر میگذاشت توسط دو نفر از شاهزادگان قجری و یک نفر از اعضای دولت وقت به نامهای اکبر میرزا صارمالدوله، فیروز میرزا نصرتالدوله سوم و میرزا حسن‌ خان وثوق‌الدوله به یکی از معروف‌ترین دولت‌های بد نام ایران بدل شد.

امضای قرارداد سری در ییلاق پس‌قلعه

اکبر میرزا صارمالدوله هشتمین پسر سلطان مسعود میرزا ملقب به ظلالسلطان بزرگترین پسر به سن بلوغ رسیده ناصرالدین شاه قاجار، فیروز میرزا نصرتالدوله سوم پسر شاهزاده عبدالحسین میرزا فرمانفرما و خانم عزتالسلطنه مظفرالدین شاه و میرزا وقت حسن خان و ثوقالدوله این دختر از صدراعظم. دوره نهایت بهره را بردند و در مذاکراتی سری به چنین تصمیمی احمقانه‌ای زدند.

انگلیسیها به پاس در اختیار گرفتن کلیه امور مالی و نظامی ایران به صارمالدوله و نصرتالدوله و وثوقالدوله مجموعا هزار لیره معادل ۱۳۱ ۴۰۰ ۲۰۰ هزار تومان رشوه داد که هزار تومان به وثوقالدوله و یکی ۱۰۰ هزار تومان به صارمالدوله و نصرتالدوله رسید.

قرارداد همین یک ضمیمه دو بخشی هم داشت که بعدها لو رفت. بند اول این ضمیمه تاکید می کند “اگر در نتیجه انعقاد قرارداد همین شورشی در ایران به خواست و حکومت وثوقالدوله سقوط کرد، دولت انگلیس هر سه وزیر عاقد قرارداد را در یکی از مستمل خود بهعنوان پناهنده سیاسی بپذیرد.”

بند این ضمیمه همایش دوم تاکید می کند “به هر کدام از این پناهندگان در طول مدت تبعید، حقوقی برابر عایدات شخصی آنها در ایران پرداخت می شود که بیشتر سیاسی عمر را در امنیت به سر برند.” ه را دولت انگلستان بند دوم هیچ وقت اجرا نکرد.

انگلیسیها منتظر قرارداد در مجلس ایران و به سرعت یک هیئت نظامی به ریاست ژنرال دیکسون و یک هیئت عالی مالی رتبه به ریاست آرماژ اسمیت برای هر سازمان قشون و اداره مالی ایران منصوب کردند.

حسین مکی مورخ و نماینده چند دوره مجلس شورای ملی در کتاب تاریخ ۲۰ ساله ایران نوشت “سر دنیس رایت، سفیر وقت انگلیس در ایران در کتابش” انگلیسیها در میان ایرانیان “اعتراف کرد قرارداد ۱۹۱۹ بریتانیا را در امور داخلی ایران کاملا مختار کرد و عملا”. مانع مداخله سایر قدرت‌ها در ایران شد. »

کرزن وزیر خارجه وقت خود انگلیس در زمان امضای دو قرارداد با همکارانش در انگلیس چنین توضیح می دهد که «این قرارداد از آن رو لازم است که ایران با موقعیت حساس بین هندوستان و بینالنهرین قرار دارد و این قرارداد مانع از افتادن این کشور به دامان می شود. بلشویک‌ها شد.»

واکنش خارجی

قرارداد ۱۹۱۹ ه ایران را مستعمره انگلستان می‌کرد با مخالفت مجلس شورای ملی به تصویب نرسید. این قرارداد که مخالف قانون مشروطه بود در بین افکار عمومی داخلی کشور با واکنشهای تندی روبرو شد به طوری که وثوقالدوله در تاریخ ۱۷ شهریور ۱۲۹۸ برای کنترل مردم تهران حکومت حکومت اعلام کرد.

نام حتی بین سایر استعمار سده دوازدهم هجری از جمله آلمان، آمریکا، فرانسه و ر ا.

روزنامه تایمز انگلیس در مخالفت با قرارداد ۱۹۱۹ نوشت “ما یک دولت آنگلوفیل را که آفریده خودمان برانگیختیم بود که از مرزهای شمالی کشورش مدیریت کرد و به یاری رشوه های پنهان به مبلغ ۱۳۰ هزار پوند که از جیب بدهکاران بریتانیا ربوده شد، کوشیدیم تا بود. پیمان بریتانیا و ایران را به انجام برسانیم. مردم بریتانیا درباره این پول که وزارت خارجه در ۱۹۱۹ و در پی امضای این پیمان پرداخت، خبر ندارند ول

کالدول سفیر وقت آمریکا در تهران در گزارش پنجم شهریور ۱۲۹۸ خود به وزارت کشور متبوعش نوشت «احساسات همگانی که برای رویارویی با پیمان برانگیخته شده، همچنان بدون دگرگونی بر جای مانده است. دیروز عصر شماری از نمایندگان مجلس و وزیران پیشین و تنی چند از دیگر ایرانی ها در دیدار با نخست وزیر مخالفت و اعتراض خود نسبت به قرارداد را به اطلاع او رساندند. تظاهرات خشم آلودی از سوی گروه‌های مختلف مردم انجام شده و در برخی از مراکز استان‌ها نیز بازارها بازارها انجام می‌شود. بسیاری از ایرانی‌ها بر این باورند که پذیرش به منزله پایان دادن به استقلال ایران خواهد بود.

احمدشاه قاجار نیز تحت تأثیر فشارها و مخالفت‌های مخالف مردم، حاضر به امضای قرارداد و تأیید آن است.

تدابیر سیاسی

وثوقالدوله با فشار افکار عمومی در چهار تیر ۱۲۹۹ استعفا داد و مشیرالدوله صدراعظم جانشین هم قرارداد را اجرا نکرد و از لغو آن سخن گفت اما کشور در سوم اسفند ۱۲۹۹ با بحران اقتصاد به اسم کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ روبرو شد. کودتایی که با طراحی و مدیریت سیاستمداران انگلیسی و به سرکردگی دو عنصر سیاسی و نظامی آنان یعنی سید ضیاءالدین طباطبایی، مدیرمسوول روزنامه رعد و رضا خان میرپنج سرانجام رسید.

سید ضیاء بعد از تشکیل کابینه کودتا برای کاهش فشار افکار عمومی بر دولت انگلستان، قرارداد ۱۹۱۹ را در سوم فروردین ۱۳۰۰ با چراغ سبز سفیر زمانی که این کشور در ایران لغو کرد و این تصمیم را در تاریخ هفتم فروردین ۱۳۰۰ در قالب اعلامیهای به سراسر آمریکا صادر کرد. و ولایات کشور مخابره کرد.

واکنش سر سپرده

واکنش حسن وثوق الدوله حاشیه های داخلی و بین المللی علیه قرارداد ۱۹۱۹ جالب بود. او بعد از استعفا پنج سال مقیم اروپا شد و بعد از کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ رضا خان و سید ضیاءالدین طباطبایی بر علیه احمد شاه به ایران برگشت و توسط میرزا حسن مستوفیالممالک اولین صدراعظم دولت کودتا به عنوان وزیر عدلیه برای گرفتن رای اعتماد به اولین دوره مجلس. شورای ملی معرفی شد.

او در صحن علنی مجلس شورای ملی در پاسخ به مخالفانش و تهدیدان قرارداد ۱۹۱۹ گفت: «اضطرار واقعی داعی شد که یا ما مملکت را تسلیم حوادث کنیم و از معرکه بگریزیم یا با مرکز واحدی که در آن موقع استمداد از آن ممکن بود در داخل مخالفت شود. و یک قراری بگذاریم. انشاالله وقتی این مسائل را در آثار محققین سیاست می خواند. کتابها خواهند نوشت و آن وقت با فکر یک قدری روشن‌تری در قضایا حکم کرد. »

منابع:

قضاوت تاریخ ، ص ۳۷۹

تاریخ بی پی، ج ۱، ص ۳۷۰

تاب تاریخ ایران از نگاه مورخان، نشر ژرف، چاپ دوم ۱۳۹۱

یحیی دولت آبادی، حیات یحیی، جلد چهارم، انتشارات فردوسی، ۱۳۶۱، صفحات ۱۵۰ و ۱۶۴.

ا.س.ملیکف. استقرار دیکتاتوری رضا خان در ایران، ترجمه سیروس ایزدی، شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، ۱۳۵۸، ص ۳۰.

اطرات سیاسی امین الدوله، ص ۲۲، ۳۴ . اعتمادالسلطنه ، کتاب خلسه ، ص ۸۶ . بامداد ، رجال ایران ، ص ۴۰۷ ، ۴۱۱ . فرهاد معتمد ، سپهسالار اعظم ، ص ۱۷

انتهای پیام